ΓΙΝΕΤΑΙ; ΓΙΝΕΤΑΙ

Στα πρώτα μετά τη μεταπολίτευση χρόνια, παρατηρήθηκε μία άνθηση στη δημιουργία και ανάπτυξη κάθε μορφής συλλόγων, ενώσεων, συνδέσμων, σωματείων και άλλων μορφών συλλογικότητας. Η αποκατάσταση της δημοκρατίας και των ατομικών ελευθεριών έδωσε τη δυνατότητα στους Έλληνες να οργανωθούν σε μαζικούς φορείς, συνδικαλιστικούς, επιστημονικούς, κοινωνικούς, εξωραϊστικούς, επιμορφωτικούς, πολιτιστικούς ή εκπολιτιστικούς κλπ.

Οι φορείς αυτοί, ανάλογα με το αντικείμενο τους, τη μαζικότητα τους, την τοπική ή κοινωνική ομάδα που εκπροσωπούσαν και τις σκοπιμότητες που εξυπηρετούσαν ανέπτυξαν μικρότερη ή μεγαλύτερη δράση και πέτυχαν, περισσότερα ή λιγότερα αποτελέσματα.

Καθώς τα χρόνια περνούσαν, η επιθυμία για δράση μέσα από συλλογικούς φορείς μίκραινε και σε αυτό συνετέλεσαν πολλοί παράγοντες. Για τον καθένα από αυτούς θα μπορούσε να γραφτεί ένα ξεχωριστό άρθρο, αλλά εδώ θα περιοριστούμε στην επιγραμματική αναφορά μερικών μόνο από αυτούς. Εκπλήρωση των στόχων ίδρυσης των φορέων αυτών, εκτροπή από τους καταστατικούς των στόχους, αποκάλυψη παρανόμων στόχων, «καπέλωμα» από κόμματα και πολιτικές παρατάξεις κλπ. Κυριότερος όμως παράγων για την απροθυμία συμμετοχής σε συλλογικές δραστηριότητες, ήταν η αλλαγή των αξιακών προτύπων της ελληνικής κοινωνίας.

Θέλω να σταθώ στη δράση των πολιτιστικών συλλόγων που έχουν σαν κύριο έργο τους τον πολιτισμό σε μία τοπική κοινωνία. (Στην έννοια «πολιτιστικός» είναι αυτονόητο ότι περιλαμβάνονται και οι έννοιες «εξωραϊστικός» , «μορφωτικός» και «εκπολιτιστικός»). Οι τοπικές κοινωνίες, οι κοινωνίες δηλαδή με συγκεκριμένα γεωγραφικά όρια έχουν ιδιαιτερότητες οι οποίες οριοθετούν τις αδυναμίες, αλλά και τις δυνατότητες τους. Η μείωση αυτών των αδυναμιών και η αύξηση των αντιστοίχων δυνατοτήτων, είναι το ζητούμενο.

Πιστεύοντας ακράδαντα στις τεράστιες δυνατότητες προσφοράς σημαντικού έργου από τους συλλόγους που λειτουργούν αποτελεσματικά, θέλω να επισημάνω μερικές από τις προϋποθέσεις σωστής λειτουργίας τους.

Οι πολιτιστικοί σύλλογοι, όντας φορείς της συλλογικής δράσης και εκφραστές της συλλογικής συνείδησης των μελών τους, οφείλουν:

- Να υπερβαίνουν τις ανασφάλειες, τις φοβίες και τις προκαταλήψεις των τοπικών κοινωνιών . Αυτό σημαίνει ότι οι διοικήσεις και τα μέλη αυτών των συλλόγων θα πρέπει να εντοπίσουν τα αίτια που προκαλούν αυτές τις ανασφάλειες, φοβίες και προκαταλήψεις να τα αναλύσουν και να τα πολεμήσουν.

-Να μην πτοούνται από τις αδυναμίες, τις σκοπιμότητες και τη γραφειοκρατία του κράτους σε κάθε έκφρασή του (νομοθεσία, τοπική αυτοδιοίκηση, κεντρική κυβέρνηση). Αυτό σημαίνει ότι οι διοικήσεις και τα μέλη αυτών των συλλόγων θα πρέπει να είναι έτοιμα να απαιτήσουν αυτά που δικαιούνται, να ξεπεράσουν τις κάθε μορφής αδυναμίες, τις κάθε είδους σκοπιμότητες και την κάθε επιπέδου γραφειοκρατία, ακόμη κι’ αν αυτό σημαίνει σύγκρουση.

-Να έχουν τεκμηριωμένη, κατασταλαγμένη και ισχυρή άποψη για τα θέματα που επιλέγουν να χειριστούν. Αυτό σημαίνει ότι συλλογική άποψη δεν μπορεί να είναι ο μέσος όρος κάποιων ατομικών απόψεων και συλλογικό συμφέρον δεν μπορεί να είναι ο μέσος όρος κάποιων ατομικών συμφερόντων.

-Να βασίζουν τη δράση τους στη λογική της ομάδας. Αυτό σημαίνει ότι ανάμεσα στις διοικήσεις και τα μέλη αυτών των συλλόγων υπάρχει καταμερισμός αρμοδιοτήτων και έργου, ατομική και συλλογική υπευθυνότητα, ισότιμη μεταχείριση και μη αποκλεισμός και, τέλος, ανάπτυξη δραστηριοτήτων που να χτίζουν το ομαδικό πνεύμα και τη συναντίληψη ανάμεσα στα μέλη.

Σίγουρα, η αντίληψη ότι «ο σύλλογος είναι το Διοικητικό Συμβούλιό του» είναι λανθασμένη, αλλά υπάρχουν φορές που η αντίληψη αυτή καλλιεργείται από τα ίδια τα Δ.Σ. Δυστυχώς, οι συνθήκες της σύγχρονης ζωής αντικειμενικά αποτρέπουν τους πολίτες από τη συλλογική δράση και την ενασχόληση με τα κοινά. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να πέφτουν πολλές ευθύνες στις πλάτες των Δ.Σ. και να εδραιώνεται ο συγκεντρωτισμός. Είναι λοιπόν χρέος της ηγεσίας των συλλόγων να ενεργοποιούν τα μέλη τους ώστε αυτά να συμμετέχουν ενεργά στις δραστηριότητες του συλλόγου γιατί η ενεργός συμμετοχή, εκτός των άλλων, προσφέρει πλούσιες εμπειρίες στην άσκηση άμεσης δημοκρατίας.

Ο πολιτισμός είναι κάτι πολύ ευρύτερο από την καλλιέργεια καλλιτεχνικών δεξιοτήτων, τη διάσωση παλαιών εθίμων και την προσπάθεια ανακάλυψης στοιχείων που μας κάνουν να ξεχωρίζουμε σαν άτομα, σαν κοινότητα, σαν φυλή. Πολιτισμός είναι, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, όλα τα παραπάνω, αλλά και κάθε τι που βοηθά να μετατραπεί ο άνθρωπος από ιδιώτη σε πολίτη, στην κοινωνικοποίηση δηλαδή του ατόμου και στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής της τοπικής κοινωνίας.

Από αυτή την προσέγγιση του πολιτισμού, σε συνδυασμό με τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν από το σπάσιμο του κοινωνικού ιστού στα αστικά κέντρα αλλά και στην περιφέρεια, προκύπτει η ανάγκη επανεξέτασης των πεδίων δράσης των συλλόγων. Έτσι, «ανακαλύπτουμε» σήμερα κομμάτια του πολιτισμού μας που δεν αφοράν μόνο στην καλλιέργεια, τη διάσωση και την ταυτοποίηση, αλλά στην επιβίωση και την πρόοδό μας σαν κοινωνία ενεργών πολιτών και όχι σαν άθροισμα άβουλων ατόμων.

Έννοιες όπως ανάπτυξη, περιβάλλον, διατροφή, οικολογία, πολυπολιτισμικότητα, μετανάστευση, εθελοντισμός κ.λ.π. είναι μερικά από τα νέα πολιτισμικά προτάγματα.

Κοινωνικές ομάδες όπως νέα γενιά, τρίτη ηλικία, άποροι, άτομα με ειδικές ανάγκες, οικονομικοί μετανάστες κ.λ.π. πρέπει να βρίσκουν πάντα ανοιχτή την πόρτα ενός πολιτιστικού συλλόγου.

Διαδικασίες όπως η διαβούλευση, η λογοδοσία, η διαφάνεια, οι ανοιχτές συνεδριάσεις, η δημοκρατία στην πράξη, πρέπει να σηματοδοτούν τη λειτουργία και τον τρόπο δράσης του.

Ερώτηση: Είναι όλα αυτά εύκολο να γίνουν; Είναι όλα αυτά απαραίτητα;

Απάντηση: Όλα, κατά καιρούς, έχουν ξαναγίνει. Όλα, κατά καιρούς, έχουν χρειαστεί.
Αξίζει λοιπόν μία δοκιμή, αξίζει μία προσπάθεια.
Ίσως να βοηθήσουν την προσπάθεια μας ο πρώτος και ο τελευταίος στοίχος από ένα γνωστό ποίημα του Σεφέρη:

Λίγο ακόμα
..........................
Να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα