Δυστυχώς, ευτυχήσαμε!!!

Συνάντησα, πριν από πολλά χρόνια ένα γέρο παλιατζή, Εβραίο, στην Τάλσα της Οκλαχόμα. Πήγα πρωί-πρωί στο μαγαζί του, να τον πετύχω στο σεφτέ, για να μου κάνει καλή τιμή, και να αγοράσω ένα μεταχειρισμένο ραδιόφωνο. Χασομέρηδες και οι δύο, είπαμε πολλά, αλλά μου έμεινε στη μνήμη το πιο κάτω:
«Όταν ψωνίζεις να θυμάσαι τρία πράγματα:
1.-Όταν αγοράζεις κάτι, να πληρώνεις πάντα με μετρητά, για να νοιώθεις το ζεστό χρήμα να φεύγει μέσα από τα χέρια σου και να το λυπάσαι. Με τις επιταγές και τις πιστωτικές κάρτες δεν το σέβεσαι το ίδιο.
2.-Όταν αγοράζεις κάτι, να υπολογίζεις την τιμή του σε μέρες ή ώρες εργασίας σου, γιατί έτσι θα καταλάβεις καλύτερα αν αξίζει τον κόπο αυτή η αγορά.
3.-Όταν αγοράζεις κάτι, να σκέφτεσαι πάντα μήπως καταλήξει σε κάποια γεμάτη αποθήκη, να κάνει παρέα σε ένα σωρό άλλα άχρηστα πράγματα, που ποτέ σου δεν χρησιμοποίησες και που δεν ξέρεις τι να τα κάνεις».
-----------------------------------------------------------------------------------

Εκεί που, μετά από παγκόσμιους πολέμους, τοπικές συγκρούσεις, εμφύλιες συρράξεις και δικτατορίες, και μετά από συνεχείς κοινωνικούς αγώνες, είχαμε αρχίσει να ζούμε μια σχετικά άνετη, ήσυχη και ασφαλή ζωή ,εκεί που «είχαμε αρχίσει να σπάζουμε τα δεσμά μας», έγινε η μεγάλη τούμπα.

Αυτοί που μέχρι προ τινός πλούτιζαν από τη δυστυχία μας, διαπίστωσαν ότι δεν είχαν πολλά περιθώρια ακόμη και αποφάσισαν να πλουτίσουν από την "ευτυχία" μας.

Απόφαση υψηλού ρίσκου, αλλά και υψηλοτέρων επιστροφών, κάτω από μια προϋπόθεση τόσο βασική, ώστε αυτή από μόνη της να αποτελεί την ικανή και αναγκαία συνθήκη επιτυχίας του σχεδίου που καταστρώθηκε.

Η προϋπόθεση ήταν να καθορίσουν οι ίδιοι τις «προδιαγραφές» της ευτυχίας μας και να χρηματοδοτήσουν τις απαραίτητες επενδύσεις για τη μεγάλη στροφή.

Πήραν λοιπόν την πυραμίδα του Maslow, μία ιεράρχηση δηλαδή των ανθρώπινων αναγκών, και άρχισαν να την ερευνούν σκαλί – σκαλί. Η πυραμίδα ξεκινάει από το επίπεδο 1, τελειώνει στο επίπεδο 5, και πάει κάπως έτσι:

1. Φυσιολογικές ανάγκες: Διατροφή, στέγη, ένδυση
2. Ασφάλεια: Προστασία από απρόβλεπτες καταστάσεις, σταθερότητα, απαλλαγή από φόβους
3. Αίσθημα «ανήκειν», αγάπη: Οικογένεια, φίλοι, σύντροφος, αποδοχή από κάποια κοινωνική ομάδα, ταυτοποίηση με κάποια επιτυχημένη ομάδα
4. Αυτοεκτίμηση: Επίτευξη στόχων, κοινωνική θέση, κύρος
5. Αυτοπραγμάτωση: Αξιοποίηση εσωτερικών δεξιοτήτων, δημιουργικότητα, καινοτομία, πληρότητα

Ξεκίνησαν από τον πάτο της πυραμίδας και ψάξανε να βρουν, τι είδους παρέμβαση,, και σε τι είδους ανάγκες, θα τους απέφερε τα περισσότερα οφέλη. Το αποτέλεσμα ήταν να μη μείνει τίποτα όρθιο. Δεν άφησαν ανάγκη για ανάγκη που να μην την αναλύσουν, διαλύσουν, διαμορφώσουν, παραμορφώσουν και, τελικά, συμμορφώσουν στη λογική του κέρδους. Έχουμε λοιπόν και λέμε:

Διατροφή: Αφού μας κάνανε να πιστέψουμε ότι όσο πιο πολλές πρωτεΐνες καταναλώνουμε τόσο πιο καλή είναι η διατροφή μας, μας οδήγησαν σε μία υπερκατανάλωση πρωτεϊνών. Αποτέλεσμα, για μεν τον άνθρωπο η αύξηση των καρδιαγγειακών νόσων, για δε το περιβάλλον, η κατασπατάληση φυσικών πόρων για την εκτροφή των βοοειδών, πέρα από τις παρενέργειες της χρήσης ορμονών, μεταλλαγμένων ζωοτροφών, και κλωνοποιημένων ζωικών ειδών. Επιπλέον, δημιούργησαν προβλήματα στο κόστος της δημόσιας και ιδιωτικής υγείας, καθώς και προβλήματα στην κερδοφορία των ασφαλιστικών εταιριών. (Τώρα βέβαια, αφού μας τα πήραν για να μας παχύνουν, μας τα παίρνουν πιο χοντρά για να μας αδυνατίσουν, να μας γυμνάσουν, να μας κάνουν πιο ελκυστικούς).

Στέγη: Αφού μας έκλεισαν στα απρόσωπα κουτιά, τα διαμερίσματα των πολυκατοικιών, και κατέστρεψαν κάθε κοινωνική συνοχή μετατρέποντας τις κοινωνίες μας από οριζόντιες σε κάθετες, αφού έκαναν τη ζωή μας στις πόλεις αβίωτη, αφού θησαύρισαν από όλα τα παραπάνω, άρχισε το «όνειρο» της μονοκατοικίας και του εξοχικού το οποίο ολοκληρώνεται με τα αυθαίρετα, τις καταπατήσεις, τα εκτός σχεδίου, εκτός νόμου, εκτός οικογενειακών προϋπολογισμών, εκτός λογικής. Σε άλλες χώρες το όνειρο αυτό, εξ αιτίας ακριβώς της πλεονεξίας των «δημιουργών» του, κατάντησε να γίνει ο εθνικός τους εφιάλτης.

Ένδυση: Υπολογίζω ότι ένα παιδί που ζει σε μία αναπτυγμένη χώρα σήμερα, ώσπου να τελειώσει το δημοτικό, έχει φορέσει μεγαλύτερο αριθμό εσωρούχων, ρούχων και παπουτσιών από όσα φόρεσαν ο παππούς του και η γιαγιά του σε όλη τους τη ζωή. Η μόδα, η επίδειξη και ο μιμητισμός φροντίζουν για αυτό. Αν προσθέσουμε στα συμπληρώματα της ένδυσης, τα είδη προσωπικής υγιεινής και περιποίησης, καταλήγουμε στο θλιβερό συμπέρασμα ότι ξοδεύουμε περισσότερα για να φαινόμαστε παρά για να είμαστε. Αυτό δηλαδή που λέγαμε κάποτε για τους φαγάδες, «καλύτερα να τον ντύνεις παρά να τον ταΐζεις» δεν ισχύει πια.

Προστασία από απρόβλεπτες καταστάσεις: Το ζητούμενο εδώ είναι το αίσθημα της ασφάλειας που θέλει να αισθάνεται ο κάθε άνθρωπος για να μπορεί να απολαμβάνει αυτά που κερδίζει με τον καθημερινό του μόχθο. Γεννήθηκαν έτσι, οι διαφόρων ειδών ασφάλειες. Ονομάζουν την εξασφάλιση των απογόνων μας από τις αρνητικές επιπτώσεις αιφνίδιου θανάτου μας «ασφάλεια ζωής» (μας;), καθορίζουν αυθαίρετα το κόστος της, τις προϋποθέσεις ισχύος της, τους λόγους διακοπής της. Το ίδιο γίνεται με τις ασφάλειες υγείας, σύνταξης, σπουδών, αυτοκινήτου, πυρός, φυσικών καταστροφών και πάει λέγοντας. Όλοι γνωρίζουμε πόσο απέχουν αυτά που υπόσχονται οι ασφαλιστικές εταιρίες από αυτά που πράγματι προσφέρουν όταν μας προκύψει μία απρόβλεπτη κατάσταση και όλοι ξέρουμε τι θα συμβεί σε εμάς όταν προκύψει μία απρόβλεπτη κατάσταση στην ασφαλιστική μας εταιρία.

Σταθερότητα: Η αύξηση στη ζήτηση των παραγομένων βιοτεχνικών, βιομηχανικών και αγροτικών προϊόντων, καθώς και η ομαλή λειτουργία της κρατικής μηχανής, δημιουργούν αντίστοιχες συνθήκες μονιμότητας στην απασχόληση, σχετικής επάρκειας στο εισόδημα και ένα γενικό αίσθημα σταθερότητας στα άτομα και τις ανεπτυγμένες κοινωνίες. Οι ανατροπές που έφερε το άνοιγμα των νέων αγορών και η παγκοσμιοποίηση, μείωσαν τις τιμές πολλών προϊόντων ώστε να τα κάνουν προσιτά σε ευρύτερα λαϊκά στρώματα, αλλά, ταυτόχρονα έφεραν τέτοιες αλλαγές στην παραγωγή και στη λειτουργία και το ρόλο του κράτους, ώστε να εξαφανισθεί κάθε αίσθημα σταθερότητας. Σήμερα, ο πήχης των προσδοκιών του εργαζόμενου έχει κατέβει από την εξασφάλιση της καλά αμειβόμενης και μόνιμης εργασίας, στην αποφυγή της ανεργίας, έστω και αν αυτό σημαίνει δωδεκάωρη εργασία, σε κακές συνθήκες, με μικρή αμοιβή.

Απαλλαγή από φόβους: Η απαλλαγή μας, από πολλών ειδών φόβους που μας κατέτρυχαν παλαιότερα, είναι αποτέλεσμα δύο παραγόντων: Αύξηση της γνώσης γύρω από πολλά πράγματα πού δεν ξέραμε και αύξηση της εμπιστοσύνης στις δυνατότητες του ανθρώπου, ακόμη και για πράγματα που δεν γνωρίζουμε καλά ακόμη. Έτσι δεν φοβόμαστε πια τη φυματίωση ή το αεροπορικό ταξίδι, γιατί ξέρουμε ότι δεν αποτελούν πλέον πρόβλημα για τον άνθρωπο, δεν φοβόμαστε όμως ούτε τις γενετικές παρεμβάσεις, ή το φαινόμενο του θερμοκηπίου παρ’ όλο που, στην ουσία, λίγα πράγματα ξέρουμε, γιατί πιστεύουμε ότι «όλα είναι πια δυνατά για τον άνθρωπο». Εδώ η παρέμβαση της αγοράς αφού δεν είχαν μείνει και πολλά για να φοβόμαστε, ήταν καταλυτική: Φόβος για όποια υπηρεσία παρέχεται από το δημόσιο τομέα και αγορά της αντίστοιχης από τον ιδιωτικό. Σε αυτό βέβαια, βοήθησε πολύ (άθελα του;;;) το κράτος, κατ’ αρχή, αλλά και οι εργαζόμενοι στο δημόσιο τομέα.

Οικογένεια, φίλοι, σύντροφος: Σου προσφέρουν τη ζεστασιά της συντροφιάς, τη χαρά της συναναστροφής, την ικανοποίηση της ψυχαγωγίας και της διασκέδασης στο σπίτι, χωρίς τη συνδρομή αμειβόμενων διασκεδαστών και ψυχαγωγών, άρα κάνουν κακό στη βιομηχανία της ψυχαγωγίας. Σου συμπαραστέκονται όταν αντιμετωπίζεις κάποιο πρόβλημα και σε ισορροπούν ψυχικά, άρα κάνουν κακό στη βιομηχανία της παροχής ψυχολογικής υποστήριξης και ψυχοφαρμάκων. Σε βοηθούν να ξελασπώσεις αν σου παρουσιαστεί κάποιο οικονομικό πρόβλημα, με οικονομική βοήθεια ή με άτοκο δάνειο, άρα κάνουν κακό στο τραπεζικό σύστημα. Σήμερα, η οικογένεια, στη μεγαλύτερη της ανάπτυξη, εκτείνεται μέχρι το ζευγάρι και τα ανήλικα παιδιά, οι φιλίες τελειώνουν στην τρίτη λυκείου ή, το πολύ, στο στρατό και ο/η σύντροφος έχει μετατραπεί σε συνδιαχειριστή μίας σχέσης που ασφυκτιά. Βλέπουμε δηλαδή ότι ενώ η οικογένεια, η φιλία και ο γάμος είναι στα κάτω τους, η βιομηχανία της ψυχαγωγίας, η βιομηχανία της ψυχολογικής υποστήριξης και των ψυχοφαρμάκων, και το τραπεζικό σύστημα είναι στα πάνω τους. Είναι, άραγε, τυχαίο;

Αποδοχή από κάποια κοινωνική ομάδα, ταύτιση με μία επιτυχημένη ομάδα: Η λογική όλων σχεδόν των διαφημίσεων, (ποτά, αυτοκίνητα, καλλυντικά, απορρυπαντικά, κατοικία, διακοπές κ.λ.π.) είναι αυτή της ταύτισης του καταναλωτή με κάποια κοινωνική ομάδα (φίλοι των σπορ, λάτρεις της ταχύτητας, θαυμαστές του ωραίου, κατηγορία των πάντα νέων κ.ο.κ.) ή η ταυτοποίηση με κάποια επιτυχημένη ομάδα (ομάδα των ηγετών, ομάδα των πρωταθλητών, ομάδα των στελεχών κ.ο.κ.). Φυσικά η συμμετοχή σε μία από τις παραπάνω ομάδες, θέλει ταλέντο, γνώσεις, χρήμα, τύχη, προσπάθεια κ.λ.π. Η ψευδαίσθηση όμως της συμμετοχής χρειάζεται μόνο τα εξωτερικά χαρακτηριστικά και, βέβαια, τα χρήματα για να αγοραστούν. Με ένα ζευγάρι γάντια με κομμένα δάχτυλα, φαντάζεσαι ότι είσαι ραλίστας και ας τρέμει η καρδούλα σου όταν, κατά λάθος, γκαζώνεις λίγο παραπάνω. Με μία αθλητική φόρμα και ένα ζευγάρι Nike ή Addidas φαντάζεσαι ότι είσαι πρωταθλητής και ας είναι τα οι μακαρονάδες και τα γλυκά ταψιού τα αγαπημένα σου σπορ. Όταν καρφώνεις την ομπρέλα σου σε κάποιαν αμμουδιά της Μυκόνου ή της Σαντορίνης, φαντάζεσαι ότι είσαι ο διάδοχος του θρόνου κάποιου εμιράτου, και ας κινείσαι με εορτοδάνειο και τις πιστωτικές σου κάρτες να έχουν βαρέσει κόκκινο. Βγάζεις εισιτήριο διαρκείας με δανεικά για να παρακολουθείς τα παιχνίδια της ομάδας σου μαζί με τους λεφτάδες και φαντάζεσαι ότι είσαι ένας από αυτούς, αλλά τη Δευτέρα το πρωί στη δουλειά κάνεις τράκα τσιγάρα.

Επίτευξη στόχων, κοινωνική θέση, κύρος: Το σύστημα διαμορφώνει έτσι τον σύγχρονο άνθρωπο, ώστε αυτός να νοιώθει αυτοεκτίμηση μόνο όταν επιτυγχάνει τους στόχους που αυτό του έχει θέσει, όταν κατακτά την κοινωνική θέση που αυτό του έχει υποδείξει, όταν αποκτά τα σύμβολα του κύρους που αυτό του έχει υποβάλει. Και, επειδή η κοινωνική θέση και το κύρος αποδεικνύονται μόνον όταν επιδεικνύονται, στόχοι είναι η οικονομική άνοδος, η απόκτηση υλικών αγαθών και η, σε κάθε ευκαιρία, επίδειξη των.

Αξιοποίηση εσωτερικών δεξιοτήτων, Δημιουργικότητα, Καινοτομία, Πληρότητα: Στην ουσία είναι η ανάγκη του ανθρώπου να νοιώσει ότι μπορεί κάποια στιγμή να κοιτάξει τον εαυτό του κατάματα και με ειλικρίνεια να του πει: Μπράβο ρε φίλε, τα κατάφερες!!! Αυτοί που φθάνουν σε αυτό το σημείο ήταν πάντα λίγοι, στις μέρες μας όμως είναι ελάχιστοι, γιατί έχουν χαθεί στις σειρήνες, τους βάλτους και τις παγίδες που συνάντησαν στα προηγούμενα σκαλιά της πυραμίδας.

Έτσι σήμερα «ευτυχούμε» καταναλώνοντας:

Τα χρήματα μας
Τους εαυτούς μας
Τις αξίες μας
Τον πολιτισμό μας
Το μέλλον των παιδιών μας
Τον πλανήτη μας

Γιατί;;;