ΠΕΡΙ ΔΩΡΩΝ

Ποτέ δεν ένοιωσα την ανάγκη να δώσω ή να πάρω δώρο σε μέρες σημειωμένες στο ημερολόγιο, γιορτές, γενέθλια, επετείους, γάμους, αποφοιτήσεις κλπ. Θέλω να κάνω δώρο σε κάποιον, όταν βρω κάτι που θα μου αρέσει και, ταυτόχρονα, νοιώθω ότι, σε αυτόν που θα το χαρίσω, θα του αρέσει η πράξη περισσότερο από το αντικείμενο. Θέλω να παίρνω για δώρα πράγματα που μου αρέσουν, από ανθρώπους που ξέρω ότι ευχαριστούνται όταν μου τα προσφέρουν. Ένα δώρο όμως είναι πάντα ένα δώρο, πάντα, σχεδόν, δίνει μικρή ή μεγάλη ευχαρίστηση, και υπάρχουν πάντα τρόποι αυτή η ευχαρίστηση να μεγαλώσει.

Εγώ, φερ’ ειπείν, όταν μου χαρίζουν ένα δώρο, καθυστερώ όσο γίνεται να το ανοίξω. Αν είναι δυνατό, το ανοίγω όταν έχει φύγει αυτός που μου το χάρισε και έχω μείνει πια μόνος μου.
Ανοίγοντας το περιτύλιγμα πολύ προσεκτικά για να μην το καταστρέψω, προσπαθώ, με όσες αισθήσεις μπορώ να χρησιμοποιήσω, να μαντέψω το είδος του δώρου, παρ’ όλο που δεν έχω ποτέ αγωνία για το είδος, αλλά για το αν θα μου αρέσει.
Πάντα χαίρομαι όταν αντικρίζω το δώρο, τελικά όμως η χαρά μου δεν εξαρτάται μόνο από την αξία, την ποιότητα ή το πόσο μου αρέσει, αλλά και από το αν γνωρίζω ότι ευχαριστήθηκε και αυτός που μου το χάρισε.
Όταν μου στέλνουν δώρο με κούριερ, τα πράγματα είναι διαφορετικά, επειδή προτιμώ να το παίρνω από τα χέρια αυτού που μου το προσφέρει. Δεν κοιτάζω ποτέ τον κούριερ στα χέρια, γιατί δεν είναι ο φορέας, αλλά ο μεταφορέας. Αντίθετα, χωρίς να μου φταίει σε τίποτα ο άνθρωπος, τον κοιτάζω στα παπούτσια, μην τυχόν και κουβαλάει λάσπες, στα μούτρα, μη και δεν είναι ξυρισμένος, στο γιακά του πουκαμίσου του, μη και δεν είναι καθαρός.

Υπάρχουν δώρα που μας κάνουν εντύπωση και μένουν στη μνήμη μας, επειδή είμαστε μικροί όταν τα πήραμε, ή επειδή ήταν τα πρώτα, στο είδος τους, που πήραμε.

Γι αυτό, ας πούμε, και δεν θα ξεχάσω ποτέ την πρώτη μου δερμάτινη σάκα όταν ήμουν ένδεκα ετών. Μου την δώρισε μία θεία μου στην αρχή της σχολικής χρονιάς. Μέχρι τότε, κρατούσα μία πάνινη, κρεμασμένη στους ώμους. Όταν πήγα στο σχολείο κρατώντας την σάκα στο χέρι, «σαν μεγάλος», νόμιζα ότι όλοι στο δρόμο με κοίταζαν με ζήλεια.
Δεν θα ξεχάσω ακόμη το πρώτο μακρύ παντελόνι που φόρεσα, όταν ήμουν δώδεκα ετών. Μου το έραψε η νόνα μου από ένα παλιό παντελόνι του πατέρα μου για να το φορέσω στη γιορτή μου. Θυμάμαι ότι την παραμονή το βράδυ ξενύχτησα δίπλα της αγωνιώντας αν θα προλάβει να το τελειώσει και την άλλη μέρα στην εκκλησία καμάρωνα για το παντελόνι μου σαν το γύφτικο σκεπάρνι.
Τέλος, δεν θα ξεχάσω το πρώτο μου ρολόι, δώρο που έκανα εγώ στον εαυτό μου όταν ήμουν δεκατριών ετών, με λεφτά που μάζεψα δουλεύοντας ένα καλοκαίρι.

Υπάρχουν πάλι κάποια άλλα δώρα που, χωρίς αυτό να ήταν απαραίτητα στόχος του δωρητή, κουβαλάνε κάποιο συμβολισμό.

Τέτοιο δώρο είναι ένας πίνακας που τον έχει ζωγραφίσει ένας έφηβος, δεκατεσσάρων ετών, τρόφιμος φυλακών για ανηλίκους. Παριστάνει ένα παιδί με τα χέρια σηκωμένα ψηλά και το κεφάλι στραμμένο προς τον ουρανό. Ο νεαρός ζωγράφος δεν φοβάται τα χρώματα και μέσα από αυτά βγάζει όλο του το συναίσθημα και τον πόνο. Όλο; Ίσως και όχι. Τα υψωμένα χέρια δεν έχουν παλάμες και το στραμμένο προς τον ουρανό πρόσωπο δεν έχει μάτια, αυτιά, μύτη, στόμα. Σαν τι να θέλει, άραγε, να μας πει; Ίσως ότι, όταν είναι κανείς στη φυλακή δεν του χρειάζονται τα χέρια: ποιόν να αγκαλιάσει; Αλλά ούτε και το πρόσωπο: ποιόν να δει και να ακούσει; Με ποιόν να μιλήσει; Ή μήπως θέλει, άραγε, να μας πει ότι μερικά πράγματα δεν μπορούν να φυλακιστούν; Τα χέρια μπορούν πάντα να ζωγραφίζουν, το στόμα να μιλάει, τα μάτια να βλέπουν τα αυτιά να ακούν, το μυαλό να σκέφτεται.
Επειδή είμαι αριστερόχειρας, ζερβοκουτάλα με έλεγε η μάνα μου, ένας φίλος μου χάρισε ένα ρολόι του τοίχου για αριστερόχειρες. Οι ώρες είναι γραμμένες από τα δεξιά προς τα αριστερά και, το ίδιο γυρνάνε κι οι δείκτες. Σαν σύλληψη είναι ανόητο, αλλά ο συμβολισμός του είναι χαρακτηριστικότατος: Δείχνει την αντίληψη της κοινωνίας που βλέπει το διαφορετικό σαν το αντίθετο του συνηθισμένου και, κατ’ επέκταση, σαν κάτι κακό. (Θυμάμαι που μου έλεγαν για ένα δάσκαλο που έλεγε στους μαθητές του ότι με το δεξί χέρι γράφουν οι χριστιανοί, ενώ με το αριστερό γράφουν οι κουκουέδες).
Μιαν άλλη φορά πάλι, μου έφεραν από την Ινδία ένα ωραίο ξύλινο σκαλιστό κουτί. Το περιεχόμενο του ήταν δέκα μικρά βαζάκια που το καθένα είχε μέσα κι από ένα διαφορετικό μπαχαρικό. Μέχρι εδώ όλα καλά, με τη διαφορά ότι το είδος του μπαχαρικού που περιείχε το κάθε βαζάκι ήταν γραμμένο στο καπάκι. Ο κίνδυνος να μην ξέρω, μετά από λίγο καιρό, τι είχε το κάθε βαζάκι ήταν προφανής. Από την άλλη πλευρά όμως σκέφτηκα ότι κάπως έτσι είμαστε πια κι εμείς. Βαζάκια που δεν ενδιαφέρει το περιεχόμενο αλλά τι γράφει το καπάκι, το οποίο είναι, άλλοτε η μάρκα του αυτοκινήτου, άλλοτε η μάρκα της κολόνιας, του ρολογιού, του κινητού, του παπουτσιού ή του ρούχου, ή ακόμη η γειτονιά, το σχολείο των παιδιών, κοκ. Σιγά-σιγά μάλιστα, από βάζα με ωραίο περιεχόμενο, μετατρεπόμαστε σε βάζα με λάθος περιεχόμενο, μετά σε βάζα χωρίς περιεχόμενο, κάποια από αυτά προσφερόμενα για κάθε περιεχόμενο.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να χωρίσει κανείς τα δώρα σε κατηγορίες:
Δώρα σε ανθρώπους που αγαπάμε και δώρα σε ανθρώπους για να μας αγαπάνε.
Δώρα σε ανθρώπους επειδή είναι καλοί μαζί μας και δώρα σε ανθρώπους για να μην είναι κακοί μαζί μας.
Δώρα σε ανθρώπους που μας έχουν υποχρεώσει και δώρα για να υποχρεώσουμε ανθρώπους.

Τελικά, εκτός από εξαιρέσεις, η φύση είναι η μόνη που μας κάνει δώρα από αγάπη και μόνο. Δώρα πολλά, μοναδικά, ωφέλιμα, με απλοχεριά και χωρίς αντάλλαγμα, με στοργή και με φροντίδα. Γιατί μας νοιώθει όλους παιδιά της, χωρίς διακρίσεις και προνόμια, χωρίς φυλές και χρώματα, χωρίς σκοπιμότητες και υστεροβουλίες. Γιατί θέλει την ευτυχία μας, χωρίς ζήλειες, φθόνο και μισαλλοδοξία. Γιατί είμαστε σάρκα από τη σάρκα της, πριν, κατά και μετά από την ανθρώπινη ζωή μας. Γι αυτό μας καλωσορίζει, μας φροντίζει και μας κατευοδώνει, από την ανατολή μέχρι τη δύση μας, καθημερινά, από τη μία ανατολή μέχρι την άλλη, από τη μία δύση μέχρι την άλλη. Και το μόνο που περιμένει από εμάς, χωρίς να μας το ζητάει, είναι να την αφήσουμε να μας προσφέρει τα δώρα της.

Είναι τόσο πολύ;
Είναι τόσο κακό;
Είναι τόσο δύσκολο;