Στο νησί της καταγωγής μου, μέσα και γύρω από το παλιό, μισοερειπωμένο, ενετικό κάστρο, χτισμένο στην κορφή ενός απόκρημνου βράχου που κρέμεται, θαρρείς, πάνω από το δίδυμο λιμανάκι, είναι χτισμένες πολλές, πάνω από είκοσι, εκκλησίες. Μικρές οι πιο πολλές, μονόκλιτες με θολωτή στέγη και με απέριττα καμπαναριά πάνω από την μοναδική πόρτα, στη μέση της μίας από τις μεγάλες πλευρές τους. Μοιάζουν θαρρείς, κάτω από το εκτυφλωτικό φως του ήλιου, με λευκοντυμένους προσκυνητές που σκαρφαλώνουν προς την Παναγία του Κάστρου για να ανάψουν ένα κερί και να προσκυνήσουν την εικόνα της, ενώ τις φεγγαρόλουστες βραδιές θυμίζουν φαντάσματα που το φυλάν από επιδρομή πειρατική.
Μία από τις πιο παλιές εκκλησίες, ο Παντοκράτορας, μονόκλιτη, λιθόκτιστη και με θολωτή στέγη, κτίσμα του 1545, ήταν κλειστή για περισσότερα από εκατό χρόνια, με εξαίρεση τα χρόνια της κατοχής, που οι Γερμανοί την είχαν μετατρέψει σε πυριτιδαποθήκη, καταστρέφοντας και την Άγια Τράπεζα. Φέτος, μετά από κάποιες εργασίες συντήρησης από την αρχαιολογική υπηρεσία, ήταν έτοιμη να ξαναλειτουργήσει, μετά βέβαια από τα θυρανοίξια και τον καθαγιασμό της ξαναχτισμένης Άγιας Τράπεζας.
Δεν είμαι θρησκευόμενος, αλλά νοιώθω ωραία όταν βρίσκομαι σε μία εκκλησία στο νησί μου και μου αρέσει να παρακολουθώ μία λειτουργία ή ένα μυστήριο, όταν ο παπάς δεν είναι βιαστικός, οι ψάλτες δεν είναι παράφωνοι και δεν υπάρχουν μεγάφωνα. Έχω άλλωστε πολλά ακούσματα, γιατί ο πατέρας μου έψελνε και με έπαιρνε μαζί του, όταν ήμουν μικρός, σε λειτουργίες, εσπερινούς και τρισάγια. Επειδή η εκκλησία αυτή ανήκε κάποτε στην οικογένειά μας, ήθελα να παρακολουθήσω τη ακολουθία του καθαγιασμού της Άγιας Τράπεζας, τα νέα θυρανοίξια και εγκαίνιά της.
Ήρθε η μέρα που περίμενα και έμελε να είναι η ωραιότερη των φετινών μου διακοπών. Ανέβηκα στο κάστρο με ελαφρό βοριαδάκι, λιακάδα και δροσιά. Ο ουρανός κατακάθαρος, τόσο, που στο βάθος του ορίζοντα, κατά το νοτιά, αχνοφαίνονταν τα βουνά της Κρήτης. Όταν μπήκαμε στην εκκλησία, βρεθήκαμε σε έναν άλλο κόσμο. Το πάτωμα, οι τοίχοι και ο θόλος έλαμπαν από την πάστρα, οι αγιογραφίες ήταν όλες σχεδόν κατεστραμμένες, εικονίσματα δεν υπήρχαν και το φως, που δεν του παίρναν από τη λαμπρότητά του για να φωτιστούν, τα χρώματα από τους τοίχους, την οροφή ή το πάτωμα, ήταν τόσο αγνό και ανόθευτο, που δεν μπορούσες να πεις με σιγουριά αν έμπαινε ή αν έβγαινε από την πόρτα και τα παράθυρα.
Ο επίσκοπος και οι παπάδες, ντυμένοι με λευκά άμφια και λουσμένοι από αυτό το φως, του ήλιου και της εκκλησίας, ξεκίνησαν τη λειτουργία γύρω από την Άγια Τράπεζα, ένα γυμνό ορθογώνιο πέτρινο κτίσμα. Δεν είχε κάλυμμα, γιατί δεν είχε ακόμη αγιασθεί, δεν είχαν ακόμη ολοκληρωθεί τα εγκαίνια. Ένα τρικέρι, αναμμένο για τις ανάγκες της ακολουθίας και ακουμπισμένο σε ένα κούφωμα στο κοίλωμα του ιερού, δεν είχε δύναμη να δημιουργήσει σκιές, δεν το άφηνε κι ο ήλιος, και σε μία γωνιά, πάνω σε ένα αναμμένο γκαζάκι, μέσα σε μία κατσαρόλα, έλειωνε κερί. (Το κερί αυτό θα το χρησιμοποιούσαν αργότερα για να βουτήξουν μέσα κομματάκια πανιού από αρχιερατικό σάβανο, και να φτιάξουν έτσι φυλαχτά που μοίρασαν στους πιστούς).Η εκκλησία είχε θαυμάσια ακουστική, ο επίσκοπος οι παπάδες και οι ψάλτες είχαν σωστές φωνές, δεν υπήρχαν ηχητικά συστήματα να σκληραίνουν και να παραμορφώνουν τη μελωδία και το αποτέλεσμα ήταν ένας γλυκός καθαρός και δυνατός ήχος που δεν μπορούσες παρά να τον ακούς με ευχαρίστηση και χαρά.
Είμαι εξοικειωμένος από τα παιδικά μου χρόνια με τις εκκλησίες του νησιού μας και το τελετουργικό της θρησκείας μας, ήταν όμως η πρώτη φορά που αυτό που ένοιωθα θα μπορούσα να το προσδιορίσω σαν κατάνυξη. Και κατάλαβα ότι κατάνυξη δεν είναι το αποτέλεσμα της πίστης και της ευλάβειας, αλλά, αντίθετα, είναι το άνοιγμα που δημιουργεί το μαχαίρι που διαπερνά (κατανύσσει) το πνεύμα των εκκλησιαζομένων και δημιουργεί το πέρασμα για την πίστη. Όταν, διαβαίνοντας την πόρτα μίας εκκλησίας μπορείς, κάτω από ορισμένες ευτυχείς συγκυρίες, να νοιώσεις ότι βρίσκεσαι σε ένα κόσμο τόσο διαφορετικό, τόσο πιο ταιριαστό με τις πνευματικές και αισθητικές σου ανάγκες, σε ένα χώρο καταφύγιο από τα προβλήματα που σε βασανίζουν, σε ένα περιβάλλον κοινών προσδοκιών και αναζητήσεων, δεν χρειάζεται να είσαι πιστός για να αισθανθείς ωραία, είναι όμως και πιο εύκολο να πιστέψεις, αφού αισθάνεσαι ωραία.
Αν πίστη είναι η βεβαιότητα για την ύπαρξη και τις ιδιότητες κάποιας οντότητας, πρέπει να είναι ευτυχείς αυτοί που πιστεύουν στην ύπαρξη μίας τέτοιας οντότητας, με απεριόριστες μάλιστα δυνάμεις και δυνατότητες, παράκλητου αλλά και εντολέα, αρωγού αλλά και διώκτη, δωρητή ζωής αιώνιας αλλά και τιμωρίας αιώνιας. Βέβαια, πίστη που δεν συνοδεύεται από λογική μπορεί να οδηγήσει σε παραίτηση από κάθε προσπάθεια, επειδή «έχει ο Θεός» ή, στο άλλο άκρο, να απαιτούμε όσα θέλουμε και όχι όσα αξίζουμε, επειδή «ο Θεός είναι μεγάλος».
Εκείνο όμως το πρωί, στην εκκλησία του Παντοκράτορα, στο κάστρο, δεν χωρούσαν τέτοιες σκέψεις. Παρασυρμένος από τη διάθεση που μου δημιούργησε το όμορφο πρωινό, παράτησα τον ορθολογισμό έξω από την πόρτα της και αφέθηκα για μία ώρα να με οδηγούν και να με τέρπουν αυτά που αντιλαμβανόμουν με τις αισθήσεις μου. Όταν τελείωσε η λειτουργία και βγήκαμε έξω, ο ήλιος εξακολουθούσε να λάμπει, το βοριαδάκι να φυσάει και ο ουρανός να είναι κατακάθαρος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου